कीर्तिपुर । कीर्तिपुर नगरपालिका १ वडा अवस्थित बाघभैरव मन्दिर (आःजु द्यः) जाने ऐतिहासिक–पुरातात्विक एवं सांस्कृतिक रुपमा महत्वपूर्ण सिँढी बाटो (आःजु द्यःया तं) छेक्ने रोक्ने तथा लोप हुनेगरी उक्त ऐतिहासिक सम्पदालाई हानी नोक्सानी पुग्ने गरी कीर्तिपुर नगरपालिका १ वडाले ढुंगाको सिमेन्टेट पर्खाल् निर्माण गरेको सम्बन्धमा विरोध जनाउँदै नेवाः देय् दबू कीर्तिपुर नगर समिति, स्यस्यः समाज कीर्तिपुर नगर समिति, ज्यापु महागुथि कीर्तिपुर नगर समिति, बाघभैर मन्दिर गुथि व्यवस्थापन समिति, हलिं नेवाः गुथि किपू कचा, थांबहाः दाफा खलः, खलः गुथि, माँकाजु गुथिले संयुक्त रुपमा एक विज्ञप्ति सार्वजनिक गरेको छ ।

२०८३ बैशाख ६ गते सार्वजनिक गरेको उक्त विज्ञप्तिमा सयौं कीर्तिपुरबासीहरुले हस्ताक्षर गरेका थिए भने उक्त विषयमा छलफल गर्न बैशाख ५ गते निर्माण स्थलमा भेला भएर सरोकारवाला कीर्तिपुर बासीहरु छलफल गरिरहेको अवस्थामा निर्माण कार्यमा संलग्न केही अराजक तत्वहरुको अभद्र व्यवहारबाट सरोकारवालाहरुको शान्तिपूर्ण विरोध गर्ने भेला हुने आधारभूत लोकतान्त्रिक अधिकार वञ्चित भएको घटनाप्रति कीर्तिपुरस्थित विभिन्न संघसंस्थाको ध्यानाकर्षण भएको व्यहोरा सार्वजनिक गरिएको विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ ।

सार्वजनिक भएको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘सर्वप्रथम वडा नं. १ ले गरेको उक्त ऐतिहासिक बाघभैरव मन्दिरको सिँढी बाटो निर्वाद प्रयोग गर्न रोक्ने छेक्ने तथा लोप गर्ने गरी निर्माण गरिएको सिमेन्टेट पर्खाल निर्माण कार्यको सम्बन्धमा कानून बमोजिम FPIC, EIA / CIA नगरेको तथा पुरातत्व विभाग, गुथि संस्थान एवं बाघभैरव मन्दिर गुथि व्यवस्थापन समितिसंग कुनै अनुमति नलिई गरेको कार्य प्रमथ दृष्टिमै गैरकानूनी तथा कीर्तिपुर नगर सांस्कृतिक संरक्षित क्षेत्र ऐन २०७८ विपरित छ । उक्त वडाको गैरकानूनी निर्माण कार्यले लिच्छविकालीन बाघभैरव मन्दिरको सांस्कृतिक मार्ग अर्थात् सिँढी बाटोको ऐतिहासिकता, पुरातात्विकता र सांस्कृतिकतामा गम्भीर असर परेको छ’

सार्वजनिक भएको विज्ञप्तिमा गैर कानूनी पर्खाल निर्माण कार्य स्थगन गर्ने, भत्काउने, हटाउने कार्य गरी पुनः साविक सिँढी बाटो कायम गर्न कीर्तिपुर नगरपालिका १ वडाका वडाध्यक्ष, निर्माण समितिलाई विज्ञप्तिमार्फत् माग गरेको छ ।  

सार्वजनिक भएको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘उक्त दिन भएको अप्रिय घटनाप्रति घोर आपत्ति व्यक्त गर्दछ , अतः हाम्रो माग एवं भनाई अनुसार तत्काल कार्य नभए हामी सशक्त विरोध, कानूनी कारवाही तर्फ जान बाध्य हुने सरोकारवाला सबैको जानकारीको लागि प्रस्तुत विज्ञप्ति प्रकाशित गरिएको छ । साथै आइन्दा सम्पदा क्षेत्रमा कसैले जथाभावी जनभावना विपरीत कार्य नगर्न खबरदारी गर्न चाहन्छौं ।’

पुरातत्व विभागका अधिकृत राजेश परियार, गुथि संस्थान शाखा कार्यालय काठमाडौंका प्रतिनिधि हेमन्त शर्मा तथा सरोध अधिकारीको रोहवरमा उक्त निर्माण स्थलको अवलोकन पनि भइसकेको जानकारी दिँदै विज्ञप्ति प्रकाशित गर्ने विभिन्न संघसंस्थाले उक्त गैर कानूनी पर्खाल निर्माणमा सहभागी वडा नं. १ तथा वडाध्यक्ष एवं अन्य व्यक्तिहरु समेत पहिचान गरी कानून बमोजिम सजायँ तथा जरिवाना क्षतिपूर्ति भराउने सम्बन्धमा आवश्यक कानूनी कारवाहीका लागि कीर्तिपुर नगरपालिका, पुरातत्व विभाग र गुथि संस्थान त्रिपुरेश्वरलाई आह्वान पनि गरिएको छ ।

यस विषयमा कीर्तिपुर नगरपालिकाका नगर प्रमुख कृष्णमान डंगोलले १० वडा र १ वडा जोड्ने यो क्षेत्रमा १० वडाबाटको बाटोको ३ फिट जति समथर गरेको खण्डमा मिल्न आउने र कहिँ कतै हानी नहुने विचार राख्नु हुन्छ । उहाँ नगर प्रमुख डंगोल भन्नु हुन्छ, ‘यदि त्यो बाटो समथर गर्ने हो भने कीर्तिपुर नगरपालिकाले बजेट हालिने जानकारी दिन्छौं । परिवर्तनशील समय सन्दर्भमा सडक बाटो चाहिन्छ, तर सडक बाटो निर्माणको क्रममा पुरातात्विक ऐतिहासिक सम्पदाको नाश नहोस् ।’

कीर्तिपुर नगरका सम्पदा अभियन्ताहरुले कीर्तिपुर विश्व सम्पदा सूचीका सूचीकृत भएका कारण समग्र कीर्तिपुर नगरभित्रका सम्पदाहरु कुरुप हुनेगरी संरचना परिवर्तन गर्न नहुने र जस्ताको तस्तै राख्नुपर्ने धारणा राखेका छन् । 

कोही कोहीले यसरी बाटो बनाएको खण्डमा बाघभैरव मन्दिर भूक्षयको जोखिममा पर्ने धारणा पनि राखेका छन् । 

हुनतः केही वर्ष मात्र अघि, बाघभैरव मन्दिरको छानासम्बन्धी, मौलिक छाना झिंगटीलाई बिस्थापित गरी पाताको छानो हालियो । विवाद, विरोध नभाको हैन, भएकै हो, तर पाताको छानो नै कायम भो । यस्तै, अब बाघभैरवको ऐतिहासिक सिँढीमा पनि यस्तै विवाद र विरोध भइरहेको छ । तर त्यो बाघभैरवको छानो जस्तै कायम भएर छोड्ने नै हो कि ?

सार्वजनिक स्थानमा कुनै कार्य गर्नका लागि उपभोक्ता समिति निर्माण गरी कार्य गर्नुपर्ने, सम्बन्धित स्थानका स्थानीय जनता, गुथि, संस्था इत्यादीसंगको सहमतिमा निर्माण कार्य गर्नुपर्ने हो । तर बाघभैरव मन्दिरको उक्त सिँढीमा मोटर बाटो बनाउन थालिएको निर्माण कार्यको लागि कुनै उपभोक्ता समिति नबनाएको स्थानीयहरु भन्छन् । 

समग्रमा भन्नु पर्दा, बदलिँदो परिवेशमा सडक बाटो चाहिन्छ नै, तर सम्पदा, उक्त क्षेत्रको ऐतिहासिकता, परम्परागत संस्कारको पनि ख्याल राख्नुपर्ने हुन्छ र ती अमूल्य सम्पदाको सर्वनाश गरी सडक बाटो निर्माण गर्नु दण्डनीय कार्य हो भनी संस्कृतिविद् एवं कानूनविदहरुको तर्क रहेको छ ।

Categorized in उपत्यका